W związku z coraz częściej pojawiającymi się pytaniami dotyczącymi sytuacji nauczycieli – obecnie – kontraktowych (nauczyciele ci zachowują swój stopień awansu zawodowego do 31 sierpnia 2027 r.), którzy dotychczas nie rozpoczęli stażu na stopień nauczyciela mianowanego, a jednocześnie ich sytuacja faktyczna wskazuje, że powinni odbywać staż w wymiarze rok i 9 miesięcy, wyjaśniamy:
Obecnie (tj. w roku 2026 i w roku szkolnym 2026/2027) nauczyciele kontraktowi nie powinni podejmować żadnych działań w zakresie swojego awansu zawodowego, do dnia 1 września 2027 r. (z tym dniem rozpoczną – jako nauczyciele początkujący – przygotowanie do zawodu nauczyciela).
Poniżej wyjaśnimy z czego wynika takie stanowisko, w oparciu o obowiązujący stan prawny.
Art. 10 ust. 1 ustawy z dnia 5 sierpnia 2022 r. o zmianie ustawy – Karta Nauczyciela oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. poz. 1730 z późn. zm.) stanowi, że nauczyciele, którzy do dnia 31 sierpnia 2022 r. uzyskali stopień nauczyciela kontraktowego, lecz do tego dnia nie uzyskali stopnia nauczyciela mianowanego, stopień nauczyciela mianowanego uzyskują według przepisów dotychczasowych. Z kolei na mocy art. 10 ust. 5 tej ustawy nauczyciele, o których mowa w ust. 1, mogą ubiegać się o stopień nauczyciela mianowanego według przepisów dotychczasowych nie dłużej niż do dnia 31 sierpnia 2027 r.
Ponadto z treści przepisów ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. – Karta Nauczyciela (Dz.U. z 2024 r. poz. 986 z późn. zm.) stanowią, że przygotowanie do zawodu nauczyciela odbywają nauczyciele, którzy nie posiadają żadnego stopnia awansu zawodowego.
Zatem przepisy oświatowe nie przewidują rozpoczęcia przygotowania do zawodu nauczyciela przez nauczycieli kontraktowych. Jednocześnie nauczyciele kontraktowi (do 31 sierpnia 2027 r. – dopóki posiadają ten stopień) nie mają innej drogi awansu, jak tylko odbywanie stażu (o ile będą mogli go odbywać).
Zgodnie z treścią art. 10 ust. 2 cytowanej ustawy w przypadku nauczycieli, o których mowa w ust. 1, którzy przed dniem 1 września 2021 r. nie rozpoczęli stażu na stopień nauczyciela mianowanego, wymiar stażu na stopień nauczyciela mianowanego, o którym mowa w art. 9c ust. 1 pkt 2 [2 lata i 9 miesięcy], art. 9c ust. 2 [rok i 9 miesięcy] i art. 9d ust. 9 [rok i 9 miesięcy] ustawy zmienianej w art. 1 [Karta Nauczyciela w brzmieniu sprzed 1 września 2022 r.], w brzmieniu obowiązującym przed dniem 1 września 2022 r., skraca się o rok.
Jeżeli zatem nauczyciel kontraktowy nie spełnia warunków, które uprawniałyby go do odbywania stażu w wymiarze 9 miesięcy, tj wynikających z:
– art. 9c ust. 2 Karty Nauczyciela, w brzmieniu obowiązującym przed dniem 1 września 2022 r. – posiadanie stopnia naukowego, lub
– art. 9d ust. 9 Karty Nauczyciela , w brzmieniu obowiązującym przed dniem 1 września 2022 r. – prowadzenie zajęć w szkole za granicą przed podjęciem pracy w Polsce, lub
– art. 10 ust. 2a lub 3 ustawy z dnia 5 sierpnia 2022 r.,
jego staż powinien trwać rok i 9 miesięcy.
Należy dodać, że staże zawsze rozpoczynają się w pierwszej połowie września (art. 9d ust. 1 Karty Nauczyciela , w brzmieniu obowiązującym przed dniem 1 września 2022 r.). Tym samym rozpoczęcie stażu, przez nauczyciela kontraktowego, we wrześniu 2026 r. nie miałoby żadnego sensu, ponieważ – z przyczyny wynikającej z art. 10 ust. 5 ustawy z dnia 5 sierpnia 2022 r. – nie będzie mógł go zakończyć w 2028 r.
Jednocześnie – zgodnie z treścią art. 10 ust. 6 ustawy z dnia 5 sierpnia 2022 r. – nauczycielom [obecnie kontraktowym], którzy do dnia 31 sierpnia 2027 r. nie uzyskają stopnia nauczyciela mianowanego według przepisów dotychczasowych […], do okresu odbywania przygotowania do zawodu nauczyciela wlicza się okres dotychczasowego zatrudnienia nauczyciela w szkole w wymiarze co najmniej 1/2 obowiązkowego wymiaru zajęć zgodnie z wymaganymi kwalifikacjami, z wyłączeniem okresów nieobecności nauczyciela w pracy trwających nieprzerwanie dłużej niż 30 dni, z wyjątkiem okresów urlopu wypoczynkowego, z tym że w przypadku odbywania przygotowania do zawodu nauczyciela w wymiarze, o którym mowa w:
1) art. 9ca ust. 1 ustawy zmienianej w art. 1, w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą – okres wliczany do okresu przygotowania do zawodu nauczyciela nie może być dłuższy niż 3 lata;
2) art. 9ca ust. 2 i 4 ustawy zmienianej w art. 1, w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą – okres wliczany do okresu przygotowania do zawodu nauczyciela nie może być dłuższy niż 2 lata.
Zatem jeżeli na podstawie zatrudnienia poprzedzającego 31 sierpnia 2027 r. nauczyciel „zebrałaby” co najmniej 3 lata, które mogłyby zostać wliczone do okresu przygotowania do zawodu nauczyciela, jego przygotowanie będzie trwało wyłącznie 9 miesięcy (w przypadku „zebrania” okresu krótszego niż 3 lata przygotowanie będzie odpowiednio dłuższe).
W tym okresie dyrektor powinien dokonać czynności wynikających z przepisów Karty Nauczyciela (w aktualnym brzmieniu), związanych z odbywaniem przez nauczyciela początkującego ostatniego roku przygotowania do zawodu nauczyciela, tj. dokonać oceny pracy nauczyciela (art. 6a ust. 1da pkt 2 Karty Nauczyciela) oraz – jeżeli ocena będzie co najmniej dobra – przeprowadzić obserwację zajęć wraz z powołaną przez siebie komisją, która wydaje opinię o przeprowadzonych zajęciach (art. 9fa ust. 5 i n. Karty Nauczyciela).
Jeżeli po 1 września 2027 r. u nauczyciela nie wystąpią nieobecności trwające nieprzerwanie dłużej niż 30 dni (art. 9ca ust. 9 Karty Nauczyciela), będzie się mógł ubiegać o nadanie stopnia nauczyciela mianowanego (złożyć wniosek o wszczęcie postępowania egzaminacyjnego, do organ prowadzącego szkołę) w czerwcu 2028 r.
